ORANJESTAD, 20 di Februari 2026: Papiamento, idioma materno di sigur 80% di poblacion di Aruba y di dos idioma di tur otro, ta masha importante pa nos, manera tur idioma pa tur pueblo. Dicon?
Manera tur idioma
- e ta e medio mas importante pa comunicacion, conceptualisacion y expresion;
- e ta fuertemente relaciona cu historia di nos pueblo, nos cultura, nos bida social, nos manera di pensa y actua;
- e ta un aspecto importante di identidad di un persona, e ta e alma di un individuo, di un comunidad;
- e ta e idioma di integracion di habitante nobo na Aruba;
- y no lubida: e ta un creacion potente di mente humano.
Papiamento ta un idioma crioyo cu a desaroya pa motibo di colonialismo y sclavitud y cu, apesar di tur e obstruccionnan cu el a y ta topa riba su caminda, a consolida su luga den comunidad y awor tambe pocopoco ta haya su posicion den enseñansa.
Un efecto, impacto, consecuencia, resultado bibo te dia djawe di e colonialismo y sclavitud Hulandes ta e hecho cu ainda nos tin cu lucha pa nos idioma Papiamento haya reconocemento completo y cu ainda nos muchanan tin cu sigui un enseñansa cu no ta diseña pa nan.
Ainda despues di 163 aña di abolicion di sclavitud, despues di 70 aña di Statuut, despues di 40 aña di Status Aparte, despues di 23 aña cu Papiamento a haya un status oficial aki na Aruba, nos no ta caminda nos mester ta.
Nos a laga hopi oportunidad pa decolonisacion y emancipacion pasa, pa motibo cu nos no por los di e influencia di 500 aña di colonisacion cu a indoctrina nos di tal manera cu nos ta kere cu nos y nos cultura ta menos, subordina y primitivo.
UNESCO, UNICEF, e innovadornan di enseñansa na Aruba y Corsou, e linguistanan, tambe diferente organisacionnan no-gubernamental (ONG) ta defende e ponencia cu idioma, tur idioma, tin un balor masha grandi pa e individuo y e pueblo pa kende e idioma concerni ta e idioma materno. Idioma nativo ta pertenece na e patrimonio cultural di su pueblo y mester ta proteha y uza den pueblo. Discriminacion basa riba idioma ta contra derecho humano, mescos cu discriminacion basa riba por ehempel rasa, religion, sexo, edad, nacionalidad.
Constitucion di Aruba, Articulo 1.1. ta bisa:
Tur persona cu ta biba na Aruba ta haya trato igual den circunstancia igual.
Discriminacion a base di religion, creencia, opinion politico, sexo, colo, idioma, origen nacional of social, asociacion na un minoria nacional, propiedad, nacemento of pa cualkier motibo, no ta permiti.
(Staatsregeling van Aruba: AB 1985, 26; geldende tekst AB 1987, GT 1.)
Kiermen, Aruba ta comete un crimen contra derecho humano y contra su propio constitucion cu e tipo di enseñansa cu nos tin. Ta discrimina e pueblo Arubiano masha pisa mes, pasobra e unico idioma cu no ta den enseñansa manera mester ta, ta su idioma materno y e idioma oficial di Aruba, Papiamento!
Esaki ta un crimen masha grandi mes. No lubida cu a introduci Hulandes netamente pa elimina Papiamento. E tempo aya ta e gobierno colonial a introduci e situacion anti-pedagogico ey, pero tristo ta cu awor ta nos mes gobiernonan y instancianan educacional ta mantene e situacion aki. Ta manera ta nenga tur investigacion y dato cientifico cu ta mustra cu e tipo di enseñansa aki no ta na fabor di nos pueblo. Ta manera cu ainda ta laga Hulanda dicidi pa nos con nos enseñansa mester ta. Ta berguensa nos tin pa lanta pa nos propio idioma, cargado y weso di lomba di nos identidad y cultura?
Otro prueba di e auto-discriminacion aki ta e propio ley di oficialisacion di idioma Papiamento cu ta bisa den articulo 6:
E idioma oficial cu ta permiti na Aruba como idioma di husticia, manera stipula den articulo 1 di ‘Wetboek van Strafvordering van Aruba (AB 1996 no.75) ta Hulandes.
E articulo aki ta den fuerte contradiccion cu nos constitucion.
Lamentablemente e ley di oficialicion di Papiamento no ta bisa nada di enseñansa.
FLP ta formula algun proposicion cu por yuda yega na un maneho di idioma cu ta exitoso:
- Gobierno mester carga su responsabilidad pa sostene un bon maneho di idioma cu ta na fabor di enseñansa y henter comunidad y percura pa continuidad den e maneho aki.
- Mester stablece urgentemente un Instituto Linguistico cu mester diseña maneho hunto cu DEA y cu ta traha riba cuido y desaroyo di Papiamento, teniendo cuenta cu tur e areanan di maneho di idioma.
- Departamento di Enseñansa Aruba (DEA) cu su expertonan riba tereno di enseñansa y di tur e materianan mester traha estrechamente cu e instituto linguistico y mester ta activo riba tereno di investigacion, desaroyo di material y control riba ehecucion di e maneho stipula.
- Instituto Pedagogico Arubano (IPA) mester percura activamente pa capacitacion y recapacitacion di maestro pa enseñansa primario y secundario, estrechamente den cooperaccion cu DEA y scolnan y e maestronan. Un idea ta pa traha riba e posibilidad pa prepara maestro di scol basico cu ta specialisa riba Papiamento, Hulandes y Aritmetica/Matematica. Un maestro general no ta di e tempo aki mas.
- Mester di un presupuesto cu ta alcansa pa tur loke mester. No por ta asina cu no tin placa pa cierto parti necesario, manera recapacitacion di maestro material di scol.
- E maestro mester tribi di ta critico y vocifera su ideanan, sigur ora algo no ta bay bon. Di berdad e maestro mester sinti su mes capacita pa ta un agente di cambio.
- Nos Sindicanto di Maestro, SIMAR, mester asumi su mision y boga pa un enseñansa Arubiano di calidad.
- Nos mester di un prensa bon prepara cu por aporta na un bon desaroyo y conocemento di Papiamento. Un bon curso obligatorio pa periodista no ta un exigencia exagera.
- Nos como pueblo mester siña kere den nos mes y sostene y proteha nos herencia y tribi di kibra cu e yugonan di sclavitud, colonialismo y post-colonialismo.
- Y a bira tempo pa traha riba un ordenansa di ley di idioma husto, sin e auto-discriminacion cu ta caracterisa e ordenansa di 2003.
FLP ta optimista y ta kere cu den e proximo periodo nos por yega mas cerca di nos meta: Papiamento respeta pa un y tur y un enseñansa diseña pa nos pueblo.
Joyce Pereira, Presidente FLP












