Dicon el a haci e investigacion? Riba peticion di e PG, kende a constata cu tabatin dos cos andando, esta, un aumento di delitonan grave di violencia bao hobennan y un tendencia preocupante caminda autornan di crimennan ta birando mas y mas hoben y e crimennan cu nan ta comete ta birando mas y mas duro. E PG a bisa den su speech e siman aki na Universidad di Aruba, cu tempo el a cuminsa como PG, el a ripara cu cos no tabata bayendo bon cu hopi hoben. Ey a bin e iniciativa pa laga haci e investigacion aki.
E pregunta cu Henk a cuminsa cu ne tabata: con criminalidad bao hobennan ta desaroya, con splica esaki y con pak e aan?
Resultadonan
- Anualmente 1,5% di hobennan entre 12 y 18 aña ta bin den contacto cu polis. Esey ta ongeveer mes hopi cu na Hulanda.
- Criminalidad ta concentra su mes na: Pos Chikito, Sabana Basora, Cayenastraat, Village, De Vuyst, Madiki, Dakota y Seroe Patrishi.
Violencia y arma como problema principal
- Mas di mitar di e hechonan ta trata violencia (maltrato, menaza y pelea).
- Posesion di arma ta aumentando, tambe arma di candela. Armanan ta wordo importa desde Latinoamerica.
- Hobennan ta usa social media pa mustra nan status, pa provoca y pa recluta, loke ta reforsa e violencia online.
Adultonan hoben
- Dos tercer parti di tur sospechoso registra na OM ta adultonan hoben di 18 pa 23 aña di edad.
- Delitonan ta bayendo den rumbo di criminalidad di droga y crimen organisa.
Mucha muhernan en aumento
- Mucha muhernan ta aumentando den e mundo di criminalidad.
- E cantidad di sospechosonan femenino a subi pa 25% di e total na 2024.
- E envolvimiento di mucha muhernan hopi biaha ta relacional of cu nan ta facilita cosnan (den relacionnan, conflictonan di grupo of via social media).
- Na e mes momento hopi mucha muher ta victima di violencia, exploitacion of negligencia.
Structura di oportunidad pa criminalidad
- E cercania di Aruba na Suramerica ta crea un structura di oportunidadnan cu ta fomenta criminalidad.
- Aruba ta fungi como hub pa droga, arma y migracion ilegal.
- E combinacion di unda Aruba ta situa, turismo, e economia informal y poco control ta aumenta e chensnan delictivo y ta influencia hobennan den barionan vulnerabel.
Contexto social y economico
- Aruba su economia ta basa riba turismo.
- Prijsnan ta halto y entradanan den e nivelnan mas abao den comunidad ta abao.
- Tin hopi cas cu 1 mayor so y tin hopi mama nan so cu mas cu un trabao, loke ta hiba na falta di supervision riba e muchanan.
- Factornan structural di riesgo ta drop-out y poco posibilidadnan pa dedica tempo liber.
Gruponan di hoben y cultura di soldier
- Tin 15 pa 16 grupo (Soldiers, Crews) activo den barionan vulnerabel.
- Hobennan ta busca identidad, respet y contacto pafor di school y famia.
- Gruponan criminal ta funciona como un comunidad alternativo cu status, entrada y poder.
Cadena y institucionnan
- Polis, OM, Reclassering y KIA tin capacidad limita.
- KIA tin falta di personal di 75%, tin infrastructura bieu, casi nada di re-integracion.
- Veiligheidshuis y e programa HALT ta ofrece oportunidadnan, pero ta falta financiamento.
- Falta di data ta stroba maneho basa riba data.
Factornan cultural
- E dos idiomanan na school (Papiamento y Hulandes) ta influencia e prestacion na school.
- E cultura machista y status ta reforsa violencia entre mucha hombernan.
- Lasonan familiar y solidaridad ta dificulta pa señala problemanan liher y pa interveni.
Conclusionnan principal
- E problema ta chikito pero structural: criminalidad hubenil tin un impacto social grandi.
- Violencia y arma ta domina: normalisacion di violencia y e presencia di armanan ta un fuente grandi di preocupacion.
- Vulnerabilidad social ta den centro di tur esaki: pobresa, drop-out, famianan kibra y poco posibilidadnan pa muchanan dedica tempo liber.
- Enseñansa ta e factor di proteccion mas fuerte: schoolnan ta yega na mayoria di muchanan y ta crucial den señala problemanan tempran.
- E cadena hudicial ta fuerte pero falta hende: inversion structural den personal y conocimento ta esencial.
- Dicon no saca placa di turismo pa financia hobennan? Esey lo por via un “tourism social fund” caminda ta reserva un percentahe chikito di entrada di turismo pa protectonan den bario y pa hobennan y pa uso di jeugdwerkers den barionan.
- Mester regisornan: un taskforce Hubentud y Famia por sali na cabez pa duna guia na implementa maneho/ehecucion/data.
- Data y conocimento ta condicionnan absoluto.
- Mester bin un balanse entre represion y prevencion: bringa criminalidad mester bay hunto cu enseñanza, trabao y sport.













