Directie Natuur en Milieu (DNM) ta destaca e tema pa Dia Mundial di Parha Migratorio 2026: “Cada parha ta conta – Bo observacionnan ta haci diferencia”

ORANJESTAD – En conexion cu celebracion di Dia Mundial di Parha Migratorio 2026, Directie Natuur en Milieu (DNM) tahaci un yamada na henter e comunidad di Aruba pa participa activamente den proteccion y observacion di nos parhananmigratorio.

E aña aki, e tema central ta enfoca riba ciencia cu participaciondi comunidad (citizen science): “Cada parha ta conta – Bo observacionnan ta haci diferencia.” Abo a yega di para keto y observa parha, bo ta un amante di parha – bo sa cu no tur parhacu bo ta wak ta bula rond kiermen e ta biba aki, ta hopi probabelcu e ta di bishita aki paso Aruba ta strategicamente den su ruta cu e ta bula pa bay bek cas of riba ruta pa unda e tin cu bay?

Nos isla ta sirbi como un punto di descanso y alimentacion cu tadi aporte pa hopi especie cu ta haci biahenan di miles di kilometer leu. Especienan cu ta haci uzo di nos damnan, saliñanan, matanan di mangel y otro areanan ta haya un luga parecarga cu energia, mientras cu otronan ta scoge Aruba pa broeiy cria nan yiunan prome cu nan ta sigui nan rumbo of bula baybek na nan luga di origen.

E impacto di secura y con comunidad por yuda

Debi na e cambio den clima, Aruba ta experciando periodonandi secura mas largo cu den pasado. E falta di awa aki ta haci e biahe pa e parhanan migratorio mas dificil. Pero como comunidad, nos por duna un man pa haci nan bishita di transitomas facil:

• Pone awa limpi y fresco: Bo por pone un baki of tayo cuawa limpi y fresco den hofi of den cura di cas pa asina e parhanan por bebe y fresca nan curpa.
• Mantene e awa natural: Ta importancia pa no agrega nada extra den e awa (manera sucu, remedi of otro substancianan), ya cu esaki por haci daño na e salud di e parhanan.
• No duna alimento: DNM ta enfatisa pa no duna nada di come na e parhanan. Nan tin e instinto y e capacidad natural pa busca nan mesun alimento den naturalesa. Si nos duna nan cuminda, nos por altera nan comportacion natural y haci nan dependiente.
• Mantene distancia: hopi importante pa no transita areanandi ‘saltspray’ na nos costanan. No core cu vehiculonan di cualkier tipo riba areanan cu no ta destina pa e actividad aki. Core solamente riba caminda asigna como tal. Ora bota cana den naturalesa, no acerca parha, nan neishi ni tampoco webo of e puyitonan (parha recien naci) y mucho menos bay cu esakinan pa ningun motibo. Tin ley cu taproteha diferente sorto di fauna. Por bishita nos website pahaya e ley corespondiente y busca imagen di tur e sortonanprotegi.

Ademas, di e cambionan den clima, cu ta altera e temporadanannatural di e rutanan di migracion y ta causa periodonan di secura severo, tin otro factornan cu ta reduci nan poblacion. Mundial y localmente, parha migratorio ta sufri caida den cifranan debi naperdida y degradacion di nan habitat natural pa motibo di desaroyo urbano, deforestacion y contaminacion. Factornanadicional, manera presencia di especienan invasivo, uzo di pesticida y e menasa di infrastructura fisico (manera wayanan di coriente y bentananan grandi di glas) ta haci nan biahe maspeligroso. P’esey proteccion di nos areanan natural ta keda un punto crucial.

 

Bo observacion ta conta!

Den e cuadro di citizen science, cada persona na Aruba por ta un observador di naturalesa. Bo por registra loke bo ta mira den bohofi of den e areanan protegi via plataformanan digital di observacion (manera Obsidentify, eBird y iNaturalist). E data aki ta yuda e investigadonan y DNM compronde miho e rutanan, e cantidad di parha cu ta bishita nos isla y e temporada cu nan tayega.

Cu un simpel observacion, bo ta contribui directamente na e conservacion di nos biodiversidad. Laga nos cuida e parhanan cuta scoge Aruba como nan hogar temporal.

Pa mas informacion riba naturalesa y medio ambiente di Aruba, sigui e paginanan oficial di Directie Natuur en Milieu.www.dnmaruba.org.

Share:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *